โครงการวิจัย ทางเลือกเชิงนโยบายการแก้ไขปัญหาผู้ลี้ภัยในค่ายพักพิงชั่วคราว

แหล่งงบประมาณ สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ

นักวิจัย   1. ดร.ชยันต์ วรรธนะภูติ  2.ดร.มาลี สิทธิเกรียงไกร

หลังจากที่ประเทศเมียนมาร์ได้มีการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองโดยมีการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน พ.ศ.2553 และจัดตั้งรัฐบาลพลเรือนพร้อมกับดำเนินนโยบายปรองดองแห่งชาติ มีการเจรจาหยุดยิงกับกลุ่มชาติพันธุ์ชนกลุ่มน้อยเพื่อปูทางไปสู่สันติภาพในประเทศ จึงทำให้ประเด็นเกี่ยวกับผู้ลี้ภัยในค่ายพักพิงในประเทศไทยเป็นเรื่องที่สมควรนำมาหารือเพื่อแสวงหาแนวทางและเตรียมการส่งผู้ลี้ภัยเหล่านี้กลับประเทศเมียนมาร์อย่างจริงจัง ซึ่งสอดคล้องกับความต้องการของรัฐบาลไทยและองค์กรนานาชาติที่ได้ให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมแก่ผู้ลี้ภัยเหล่านี้ อย่างไรก็ตามในการพิจารณาหาแนวทางส่งผู้ลี้ภัยกลับ ตลอดจนการมีส่วนร่วมของผู้ลี้ภัยในกระบวนการส่งกลับอย่างจริงจัง

ในการเตรียมการเพื่อจัดส่งผู้ลี้ภัยกลับประเทศต้นทางนั้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อสถานการณ์ทางการเมืองในประเทศเมียนมาร์ยังไม่กลับคืนสู่ปกติอย่างแท้จริง ถึงแม้ว่าจะมีการเจรจาหยุดยิงระหว่างรัฐบาลเมียนมาร์กับกองกำลังชนกลุ่มน้อยเป็นส่วนใหญ่ก็ตาม ความรู้สึกไม่ไว้วางใจต่อกองทัพ (Tatmadaw) รวมทั้งความไม่มั่นใจในความปลอดภัย และความมั่นคงในชีวิต ความรู้สึกเกี่ยวกับการเลือกปฏิบัติต่อชนกลุ่มน้อยก็ยังดำรงอยู่หรือยังมีตัวอย่างที่ยังเห็นได้ ดังนั้นผู้ลี้ภัยซึ่งมีสถานะทางบุคคลไม่ชัดเจนและจำนวนมากเป็นชนกลุ่มน้อยย่อมมีความรู้สึกไม่มั่นใจในความปลอดภัย อาจจะมีความวิตกกังวลต่อการกลับไปเริ่มต้นชีวิตใหม่ ไม่มั่นใจในสิทธิในการดำรงชีพ สิทธิในที่ดินทำกิน สิทธิด้านการศึกษา และการสาธารณสุข รวมทั้งอาจจะขาดความรู้และทักษะที่เหมาะสมสำหรับเริ่มต้นชีวิตใหม่หลังจากที่จากบ้านเกิดเมืองนอนมาเป็นระยะเวลานาน บางคนอาจจะสูญเสียครอบครัวหรือญาติพี่น้องไม่สามารถที่จะพึ่งพาอาศัยได้ ดังนั้นแนวทางที่จะนำไปสู่การส่งผู้ลี้ภัยกลับประเทศต้นทางนั้นควรมีความหลากหลายที่ตั้งอยู่บนความเข้าใจเกี่ยวกับปัญหาความวิตกกังวล ความต้องการ ตลอดจนศักยภาพและข้อจำกัดของผู้ลี้ภัยที่จะถูกส่งกลับจึงเป็นสิ่งที่สมควรส่งเสริมให้มีการศึกษาและนำมาประกอบแนวทางปฏิบัติอย่างจริงจังโดยต้องอาศัย “การมีส่วนร่วม” ของผู้ลี้ภัย

โครงการวิจัยฯ นี้มีวัตถุประสงค์ 1.เพื่อศึกษาการดำเนินชีวิตของผู้ลี้ภัย ภายใต้สถานการณ์เศรษฐกิจ สังคม และการเมืองในปัจจุบัน 2.เพื่อประเมินความต้องการในการเตรียมความพร้อมเพื่อการส่งคืนผู้ลี้ภัยและครอบครัวกลับสู่ถิ่นฐาน และ 3.เพื่อวิเคราะห์แนวทางการส่งกลับประเทศต้นทางและทางเลือกอื่นๆ ของผู้ลี้ภัยโดยสมัครใจ ความมั่นคงและความปลอดภัยในชีวิต ภายใต้บริบทด้านเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง

พื้นที่ศึกษา
เลือกศึกษาผู้ลี้ภัยในพื้นที่พักพิงชั่วคราวเพียง 4 แห่งจาก 9 แห่ง โดยวิธีการ Stratified Purposive Sampling คือ 1.ค่ายพักพิงชั่วคราวบ้านแม่หละ อำเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก 2.ค่ายพักพิงชั่วคราวบ้านนุโพ อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก 3.ค่ายพักพิงชั่วคราวบ้านในสอย อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน และ4.ค่ายพักพิงชั่วคราวบ้านถ้ำหิน จังหวัดราชบุรี

ระยะเวลา
เดือนตุลาคม พ.ศ.2556 ถึง เดือนกันยายน พ.ศ. 2557